Lokomotywy spalinowe typu Lxd2 na KrKD

Lokomotywy spalinowe typu L45H – seria Lxd2

Historia powstania

W połowie lat 60-tych Polskie Koleje Państwowe zdecydowały się na wprowadzenie nowych pojazdów trakcyjnych na kolejach wąskotorowych. Z powodu braku spełniających oczekiwania projektów ze strony krajowych producentów, zdecydowano się na zakup lokomotyw za granicą. Nowy tabor został zamówiony w zakładach “23 August” (FAUR) w Bukareszcie. Były to czteroosiowe lokomotywy spalinowe z przekładnią hydrauliczną z silnikiem o mocy 450 KM- stąd typ L45H.

Rumuńska wytwórnia produkowała również lokomotywy w wersji ze słabszym silnikiem o mocy 350 KM- typ L35H lecz te pojazdy nigdy nie trafiły na PKP.

Łącznie zakupiono 165 egzemplarzy lokomotyw typu L45H z czego: 111 na tor 750 mm, 25 na tor 785 mm i 29 na tor 1000 mm. Oprócz tego około 35 egzemplarzy trafiło do przemysłu. Pierwsze egzemplarze przybyły do Polski w 1967 roku. Były to pojazdy na tor 785 mm. Kolejne lokomotywy przybywały aż do 1987 roku. W założeniu nowe lokomotywy miały wyprzeć z polskich wąskotorówek trakcję parową, zamiar ten nie został jednak w pełni zrealizowany. Oznaczone jako seria Lxd2 lokomotywy trafiły na niemal każdą z polskich kolei wąskotorowych. Dzięki dużej mocy były to pierwsze lokomotywy, które mogły zagrozić parowozom, gdyż spalinówki dostarczane wcześniej przez rodzimych producentów nie nadawały się do prowadzenia ciężkich składów towarowych. Szybko okazało się, że lokomotywy L45H nie są konstrukcją niezawodną. Problemy sprawiał głównie silnik Maybach przez co w wielu lokomotywach zabudowano silnik Wola 71H12A produkowanych na licencji firmy Henschel uzyskując jeszcze większą moc. Tak zmodyfikowane Lxd2 okazały się dobrą konstrukcją wypierając parowozy. Wiele z nich nadal posiadało jednak silniki Maybacha i nie wszystkie kolejki dobrze radziły sobie z ich eksploatacją. Stąd (ku wielkiej radości zarówno miłośników kolei z kraju i z zagranicy) na niektórych kolejach parowozy można było spotkać w obsłudze pociągów do początku lat 90-tych. Oprócz awarii innym nawet ważniejszym powodem takiego stanu rzeczy były przedłużające się dostawy rumuńskich lokomotyw. Najszybciej przybyły lokomotywy przeznaczone na tor 785 mm i dlatego właśnie na Górnym Śląsku najszybciej wycofano z eksploatacji parowozy.

Lxd2-352 - najstarsza czynna Lxd2
Lxd2-352 stacjonująca w Bytomiu jest najstarszym czynnym egzemplarzem swojej serii.
Fot. Stanisław Schweizer.

Z Górnośląskimi wąskotorówkami wiąże się również ciekawy epizod dotyczący lokomotyw serii Lxd2. W 1987 roku warsztaty w Bytomiu Rozbarku przebudowały lokomotywy o numerach 357 i 363 na wirnikowe pługi odśnieżne.

Lxd2-357 przebudowana na pług odśnieżny.

Lxd2-357 przebudowana na pług odśnieżny znajduje się obecnie w Rudach Raciborskich
Fot. Stanisław Schweizer.

Najwolniej dostarczano lokomotywy na tor 750 mm i to tam jeszcze długo można było obserwować parowozy.

Lokomotywy typu L45H dotrwały w ruchu pasażerskim i towarowym do końca eksploatacji kolei wąskotorowych przez PKP. Na wielu reaktywowanych kolejkach stały się podstawowymi pojazdami trakcyjnymi i to właśnie seria Lxd2 jest obecnie najliczniejszą pod względem czynnych egzemplarzy lokomotywą spalinową na polskich wąskotorówkach.

Opis konstrukcji

Rama (Ostoja) lokomotywy składa się z blach i profili stalowych. Na obu jej końcach są umieszczone czołownice z wnękami dla manewrowego. Jak w każdym pojeździe szynowym na czołownicach są zamontowane sprzęgi. W przypadku lokomotyw Lxd2 zastosowano typowy dla polskich wąskotorówek sprzęg orczykowy ze zderzakiem centralnym. Wyjątkiem są lokomotywy na tor 785 mm, w których zastosowano typowy dla Górnego Śląska sprzęg z dwoma zderzakami i zaczepem po środku tak jak w przypadku taboru normalnotorowego. Na ostoi są zabudowane dwa przedziały maszynowe różniące się długością oraz kabina maszynisty pomiędzy nimi. W dłuższym przedziale znajdują się: silnik, przekładnia, układ chłodzenia, zbiornik paliwa- dobowy, zbiornik wody układu chłodzenia zaś w krótszym: szafa osprzętu elektrycznego, główny zbiornik paliwa, dwa zbiorniki powietrza i podgrzewacz wody do instalacji grzewczej. Po bokach przedziałów maszynowych znajdują się pomosty ułatwiające dostęp do ich wnętrza. Dostęp do kabiny maszynisty umożliwiają drzwi znajdujące się z obu jej stron.

Lxd2-303 kabina
Kabina maszynisty, widoczna korba hamulca ręcznego, główny panel i pulpit sterowniczy.
Fot. Stanisław Schweizer.

Wewnątrz kabiny maszynisty znajdują się dwa pulpity sterownicze umieszczone z prawej strony dla każdego kierunku jazdy, pulpity były wyposażane w prędkościomierze Haslera, jednak powszechne były ich awarie co spowodowało, że w wielu lokomotywach zostały zdemontowane. W najmłodszych egzemplarzach zdarzało się że w ogóle nie były montowane.

Lxd2-303 pulpit
Typowy pulpit sterowniczy – Lxd2-303 – Kaliska KD. Fot. Stanisław Schweizer.

Ostoja jest umieszczona na dwóch dwuosiowych wózkach o bezwidłowym prowadzeniu osi. Lokomotywy starszej generacji posiadają płaskie drzwi przedziałów maszynowych, z czasem kolejne produkowane egzemplarze otrzymywały drzwi z przetłoczeniami zaś najnowsze również ryflowaną kabinę maszynisty. Zdarzały się również egzemplarze, w których niektóre z drzwi przediałów maszynowych były płaskie zaś inne z przetłoczeniami na przykład krośniewicka Lxd2-239. W zależności od serii produkcyjnej zmianie ulegała również szerokość drzwi w ścianach czołowych.

Fabrycznie lokomotywy Lxd2 były wyposażone w silnik Maybach MB836Bb. Jest to silnik wysokoprężny, rzędowy, sześciocylindrowy o mocy 450 KM. Silniki te były budowane na licencji w zakładach “23 August” i z uwagi na niedbałe wykonanie były najczęściej psującym się podzespołem.

Wobec wysokiej awaryjności silników Maybach postanowiono zastąpić je polskim silnikiem Wola 71H12A budowanych na licencji firmy Henschel. Jest to silnik wysokoprężny, widlasty, dwunasto-cylindrowy o mocy 465 KM, z turbodoładowaniem 505 KM.

Napęd z silnika jest przekazywany na przekładnię umożliwiającą płynną zmianę prędkości w obu kierunkach. Napęd z przekładni jest przekazywany na wózki poprzez wały napędowe.

Lokomotywa posiada dwa zbiorniki paliwa: główny o pojemności 1500 litrów oraz mniejszy zbiornik dobowy o pjemności 100 litrów. Paliwo trafia do silnika ze zbiornika dobowego co sprawia, że musi on być dopełniany za pomocą elektrycznej pompy.

Lokomotywa jest wyposażona w hamulec powietrzny, zespolony Westinghouse`a. oraz hamulec pomocniczy, ręczny uruchamiany za pomocą korby.

System grzewczy skłąda się z podgrzewacza wody typu Webasto  znajdującego się w krótszym przedziale maszynowym. Podgrzana woda trafia do dwóch grzejników znajdujących się w kabinie maszynisty.

Lokomotywa posiada instalację elektryczną 24 V prądu stałego.

Lxd2-262 akumulatory
Akumulatory są umieszczone po dwa w dwóch wnękach pod ostoją lokomotywy.
Fot. Stanisław Schweizer.

Schematy malowania

Fabrycznie lokomotywy Lxd2 były malowane na czerwono z ciemnożółtym pasem w białej obwódce tuż pod linią okien kabiny maszynisty. Na drzwiach do przedziałów maszynowych znajdujących się na ścianach czołowych pas tworzył literę V. Czołownice były pomalowane w skośne zółte i czerwone pasy.

Lxd2-265
Stacjonująca w Rogowie Lxd2-265 – przykład najpopularniejszego schematu malowania serii Lxd2 Fot. Stanisław Schweizer.

W latach 80-tych przybywające do Polski po naprawach w Rumunii lokomotywy otrzymywały zupełnie inne malowanie- ściany przedziałów maszynowych i kabiny maszynisty na niebiesko z szerokim białym pasem w czerwonej obwódce, dół na szaro zaś czołownice na żółto z czarnymi pasami. Obecnie większość z zachowanych lokomotyw posiada malowanie fabryczne lub nawiązujące do fabrycznego. Nagminny jest brak białej obwódki żółtego pasa lub zły, zbyt jaskrawy odcień żółtego. Jedynie 5 egzemplarzy posiada malowanie niebieskie z białym pasem są to: Lxd2-289, Lxd2-290, Lxd2-328 w Zbiersku, Lxd2-309 w Rogowie oraz Lxd2-241 w Śmiglu.

Lxd2-328 i Lxd2-290
Lxd2-328 i Lxd2-290 w maolowaniu charakterystycznym dla lokomotyw naprawianych w Rumunii w latach 80- tych Fot. Stanisław Schweizer.

Oprócz wyżej wymienionych schematów istniały jeszcze inne. Eksploatowana w Piotrkowie Trybunalskim Lxd2-308 była pomalowana na zielono z grubym czerwonym pasem. Stacjonującą w Gryficach Lxd2-474 pomalowano w schemat fabryczny, w którym kolor czerwony zastąpiono niebieskim. Lxd2-287 znajdująca się w Zbiersku posiada zupełnie inne błękitno-szare malowanie Stowarzyszenia Kolejowych Przewozów Lokalnych.

Lxd2-287 w barwach SKPL.
Lxd2-287 w barwach SKPL. Fot. Stanisław Schweizer.

<h2>Lokomotywy spalinowe typu Lxd2 na KrKD</h2>

Lokomotywy serii Lxd2 w Krośniewicach

Historycznie Krośniewice znane są z otrzymywania dużej ilości fabrycznie nowego taboru, tak było m. in. z parowozami Px48 czy wagonami motorowymi MBxd2, jednak w przypadku lokomotyw Lxd2 sprawa potoczyła się zupełnie inaczej. Pierwsze egzemplarze lokomotyw serii Lxd2 pojawiły się na Kujawach na początku lat 70-tych. Nie stało się to jednak w Krośniewicach ale w Sompolnie, innym równie ważnym punkcie na sieci Kujawskich KD. Taka sytuacja spowodowała, że w Sompolnie najwcześniej ze wszystkich kujawskich lokomotywowni zakończono eksploatację parowozów- już na początku lat 80-tych. Zupełnie inaczej sytuacja wyglądała w Krośniewicach gdzie pierwsze dwa egzemplarze Lxd2 o numerach: 307 i 320 pojawiły się dopiero w 1984 roku. Z racji tego, że w Krośniewicach pozostawało wciąż dużo parowozów serii Px48, które doskonale radziły sobie z obsługą głównie ruchu towarowego gdyż w ruchu osobowym eksploatowane były głównie wagony motorowe oraz z powodu przedłużających się dostaw lokomotywy Lxd2 na poważnie pojawiły się w Krośniewicach dopiero na początku lat 90-tych. I w zupełnym przeciwieństwie do innego eksploatowanego tu taboru, Krośniewice nigdy nie otrzymały fabrycznie nowej Lxd2. Większość z eksploatowanych u nas lokomotyw pochodziła z Sompolna, choć trafiły się także egzemplarze z Opalenicy i Żuław. W połowie lat 90-tych liczba lokomotyw serii Lxd2 była wystarczająca do wycofania parowozów z Krośniewic, choć ruch towarowy zmniejszył się to lokomotywy miały stałe zatrudnienie, głównie przy pociągach transporterowych. Taka sytuacja trwała do 2001 roku kiedy to PKP przestały być operatorem na kolejach wąskotorowych. Jednakże rok później za sprawą Stowarzyszenia Kolejowych Przewozów Lokalnych znów można było zobaczyć je w ruchu towarowym, choć były to jedynie dwa egzemplarze. W 2008 roku wraz z zawieszeniem przewozów przez SKPL znów zakończyła się ich eksploatacja. W 2009 roku te same dwa egzemplarze o numerach 252 i 262 poprowadziło kilka pociągów specjalnych do Lubrańca i Izbicy Kujawskiej. Jak dotąd ostatni raz lokomotywę serii Lxd2 w ruchu w Krośniewicach można było zobaczyć w 2010 roku podczas manewrów na stacji Krośniewice Miasto.

Obecnie w Krośniewicach znajduje się 7 egzemplarzy serii Lxd2, jest to jedno z dwóch, obok Zbierska miejsc gdzie znajduje się takie nagromadzenie tych maszyn.

Dwie lokomotywy serii Lxd2 na stacji Sompolno. Fot. Marcin Niestój.

Lxd2-239

Lokomotywa ta została wyprodukowana w 1985 roku i jest najmłodszym ze znajdujących się w Krośniewicach egzemplarzy. Pierwszą koleją, na którą trafiła to Opalenicka Kolej Dojazdowa i to stamtąd przybyła do Krośniewic w 1996 roku.

W czasach PKP była oddelegowana do lokomotywowni Dobre gdzie prowadziła pociągi transporterowe do Konecka i Nieszawy Waganiec. W czasach SKPL lokomotywa ta nie była używana. Lx2-239 posiada silnik Maybach, w chwili obecnej możliwe jest jej uruchomienie po odtworzeniu zniszczonej instalacji elektrycznej.

Lxd2-239, Krosniewice.
Tabor Wąsk.pl – Paweł Cieślar

Lxd2-252

 Lokomotywa ta została zbudowana w 1984 roku. Do Krośniewic przybyła w 1992 z Sompolna. Jest jedną z dwóch znajdujących się w Krośniewicach Lxd2 z silnikiem Henschel. Lokomotywa była używana zarówno przez PKP jak i SKPL. W 2009 roku kiedy obsługiwała pociąg roboczy do Lubrańca organizowany przez Stowarzyszenie Kujawskich Kolei Wąskotorowych (SKKW z Ozorkowa) doszło do poważnej awarii silnika – uszkodzony został korbowód, wał korbowy pękł sam blok silnika. Obecnie staramy się pozyskać nowy silnik do tej lokomotywy.

Lxd2-252
Lxd2-252. Fot. Stanisław Schweizer.

Lxd2-262

Lokomotywa ta została zbudowana w 1982 roku. Do Krośniewic trafiła w 1992 z Sompolna. Jest to druga ze znajdujących się w Krośniewicach Lxd2 z silnikiem Henschel. Lokomotywa była używana przez PKP i SKPL, w 2009 roku poprowadziła kilka pociągów specjalnych zorganizowanych przez Stowarzyszenie Kujawskich Kolei Wąskotorowych (SKKW z Ozorkowa).
Od 2014 roku remontuje i eksploatuje ją Towarzystwo Przyjaciół Krośniewickiej Kolei Dojazdowej (TPKKD z Warszawy). We wrześniu 2014 roku wykonywała manewry na stacji Krośniewice Miasto. W chwili obecnej jest to jedyna w pełni sprawna Lxd2 w Krośniewicach.

Lxd2-262
Lxd2-262. Fot. Stanisław Schweizer.

Lxd2-307

 Jest to najstarsza ze znajdujących się w Krośniewicach Lxd2 – rok produkcji – 1973. To ona razem z Lxd2-320 była pierwszym przedstawicielem swojej serii w Krośniewicach, do których trafiła w 1984 roku z Sompolna. Lxd2-307 pełniła służbę zarówno w Krośniewicach jak i Dobrym Kujawskim. Nie była używana przez SKPL. Lokomotywa posiada silnik Maybach`a.

Lxd2-307
Lxd2-307. Fot. Stanisław Schweizer.

Lxd2-318

 Lokomotywa ta została zbudowana w 1976 roku. Do Krośniewic trafiła w 1999 z Sompolna. Służbę pełniła w Dobrym Kujawskim. Co ciekawe Lxd2-318 przeszła naprawę okresową w 2001 roku, po której była uruchamiana tylko raz. W chwili obecnej możliwe jest jej uruchomienie po złożeniu silnika. Lokomotywa posiada silnik Maybach`a.

Lxd2-320

 Lokomotywa ta została zbudowana w 1976 roku. Do Krośniewic przybyła z Sompolna w 1984. W eksploatacji pozostawała do połowy lat 90-tych po czym została skreślona z inwentarza i stała się dawcą części dla pozostałych lokomotyw czego skutkiem było ogołocenie jej z niemal wszystkich części. Jej wrak do dziś stoi na stacji Krośniewice Miasto.

Lxd2-245

 Lokomotywa ta została zbudowana w 1982 roku. Do Krośniewic została sprowadzona w 1998 roku z likwidowanych Gdańskich Kolei Dojazdowych. Była ekspolatowana sporadycznie i jeszcze przed 2001 rokiem została odstawiona. Lokomotywa posiada silnik Maybach a także fałszywe oznaczenie Lxd2-346.

Lxd2-245
Lxd2-245 Fot. S.Schweizer

 

Przejdź do listy taborowej lokomotywy spalinowe typu Lxd2 na KrKD. -> 

IPTLODZ.org Tomasz Bużałek, Maciej Dutkiewicz, grudzień 2004 – styczeń 2005
IPTLODZ.org Tomasz Bużałek, Maciej Dutkiewicz, grudzień 2004 – styczeń 2005