Lokomotywy spalinowe typu WLs150 i WLs180

Lokomotywy spalinowe typu WLs150 i WLs180

Lokomotywy spalinowe typu WLs150 i WLs180

Lokomotywy spalinowe typu WLs150 i WLs180

Historia powstania

W 1958 roku Biuro Konstrukcyjne Fabryki Lokomotyw im. Feliksa Dzierżyńskiego w Chrzanowie opracowało projekt lokomotywy spalinowej dla kolei wąskotorowych o szerokościach toru 750 i 785 mm. Konstrukcja była wzorowana na będącej już w produkcji lokomotywie normalnotorowej typu Ls150- oznaczonej na PKP serią SM03. Po zaakceptowaniu projektu przez Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taborowego w Poznaniu rozpoczęto produkcję. Pierwszy egzemplarz lokomotywy typu WLs150 zbudowano w 1960 roku i skierowano do próbnej eksploatacji w Wojskowym Instytucie Techniki Uzbrojenia w podwarszawskiej Zielonce.

Wkrótce rozpoczęto seryjną produkcję, łącznie w latach 1960-1969 powstały 144 egzemplarze lokomotyw typu WLs150 z czego 64 na tor 750 mm, 71 na tor 785 mm i 10 na tor 900 mm. Większość z nich trafiła do przemysłu gdzie była oznaczana jedynie typem i numerem fabrycznym. Na PKP eksploatowano zaledwie 30 egzemplarzy oznaczonych serią Lyd1 o numerach 201-227 (tor 750 mm) przy czym egzemplarze o numerach 224-227 (wcześniej 305, 307 i 310) były pierwotnie przeznaczone na tor 785 mm i zostały przekute. Egzemplarze o numerach 306, 308 i 309 pozostały jedynymi na PKP na szerokość toru 785 mm.

W 1968 roku postanowiono dokonać modernizacji projektu w oparciu o nowo produkowany silnik o mocy 180 KM. Produkcję tych mocniejszych lokomotyw przejęły Zaodrzańskie Zakłady Przemysłu Metalowego “Zastal” w Zielonej Górze, choć zakłady w Chrzanowie nadal brały udział w produkcji dostarczając zestawy kołowe i przekładnie. W latach 1969-1972 zbudowano 47 egzemplarzy nowej lokomotywy typu 803D (WLs180). I znów większość egzemplarzy trafiła do przemysłu jedynie 6 było eksploatowanych na PKP jako Lyd1- numery 251-256.

W 1970 roku opracowano projekt lokomotywy typu 804D będącej wersją lokomotyw WLs150 na tor 600 mm, jednak z powodu coraz mniejszej liczby kolei wąskotorowych o tej szerokości toru oraz sprowadzanych w latach 70-tych rumuńskich lokomotyw typu L30H- na PKP Lyd2 lokomotywa ta nie została wdrożona do produkcji.

Zarówno lokomotywy typu WLs150 jak i WLs180 podczas eksploatacji na PKP były zatrudnione głównie do pracy manewrowej z powodu zbyt małej mocy, choć zdarzały się przypadki, że seria Lyd1 była używana w ruchu pasażerskim. W 1978 roku lokomotywa Lyd1-213 prowadziła jeden z pierwszych pociągów turystycznych “Jantar Ekspres” na Gdańskich Kolejach Dojazdowych. Inaczej miała się sprawa wykorzystania tych lokomotyw na kolejach przemysłowych gdzie często były one podstawowymi pojazdami trakcyjnymi, jednak masa składów uruchamianych na tych kolejach była mniejsza od masy pociągów na kolejach PKP. Większość lokomotyw typu WLs150/WLs180 dotrwała w eksploatacji do początku XXI wieku kiedy to Polskie Koleje Państwowe przestały być operatorem kolei wąskotorowych użytku publicznego a wiele zakładów przemysłowych zaprzestało wykorzystania swoich kolei. Obecnie lokomotywy WLs150/WLs180 są eksploatowane na zaledwie kilku polskich wąskotorówkach. Czynne egzemplarze WLs150 znajdują się w Rogowie i Ełku gdzie prowadzą pociągi turystyczne. Kolejny czynny egzemplarz znajduje się w Środzie Wielkopolskiej jednak jest on używany wyłącznie do pracy manewrowej i to jedynie podczas imprez dla miłośników kolei. Z lokomotyw typu WLs180 dwa sprawne egzemplarze są eksploatowane na Starachowickiej Kolei Wąskotorowej. Dwa inne sprawne egzemplarze znajdują się w Pleszewie ale nie są używane gdyż Pleszewska Kolej Lokalna zarządzana przez Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych stoi na krawędzi upadku. Jedynym zakładem przemysłowym, który sporadycznie eksploatuje lokomotywy typu WLs150 jest KWK “ Kazimierz Juliusz” w Sosnowcu.

 

Opis konstrukcji

Konstrukcja lokomotywy jest całkowicie spawana. Ostoja jest wykonana z blach o grubości 24 mm a ostojnice są połączone czołownicami i poprzecznicami. W ostojnicach są wykroje na łożyska osi i dla obsady wału ślepego.

Zestawy kołowe z kołami na zewnątrz ostoi posiadają czopy korbowe, odciążniki i szprychy tak jak w parowozie. Z tyłu podwozia jest umieszczon ślepy wał z zamontowanymi na końcach korbami Halla. Koła są połączone ze sobą a także z korbami za pomocą wiązarów. W celu łatwiejszego przechodzenia lokomotywy przez łuki koła środkowej osi są całkowicie pozbawione obrzeży. Na czołownicach jak w każdej lokomotywie znajdują się sprzęgi. W przypadku lokomotyw na tor 750 mm zastosowano klasyczny sprzęg orczykowy z centralnym zderzakiem. Lokomotywy na tor 785 mm posiadają typowy dla Górnośląskich KD sprzęg z dwoma zderzakami z hakiem sprzęgowym i łącznikiem tak jak w przypadku taboru normalnotorowego. Na kolejach przemysłowych stosowano czasem również sprzęgi automatyczne Janneya lub Scharfenberga. Zdarzały się również egzemplarze z jednym zderzakiem na całą długość czołownicy i łańcuchem po środku.

Nadwozie składa się z trzech części: przedziału silnikowego z przodu, kabiny maszynisty po środku oraz przedziału maszynowego z tyłu.

Napęd w przypadku lokomotyw WLs150 stanowi silnik wysokoprężny Wola 5DSR-150 zaś w przypadku lokomotyw WLs180 silnik wysokoprężny Wola 14H6.

Napęd jest przekazywany poprzez wał umieszczony pod kabiną maszynisty do przekładni umieszczonej w przedziale maszynowym.

Sterowanie przekładnią odbywa się hydraulicznie, przekładnia posiada cztery biegi do przodu i do tyłu.

W przedziale maszynowym oprócz przekładni znajduje się również sprężarka zapewniająca sprężone powietrze dla układu hamulcowego, pisecznicy i syreny.

Lokomotywy WLs150 pierwotnie posiadały hamulec powietrzny działający jedynie na samą lokomotywę, dopiero podczas napraw okresowych w ZNTK Nowy Sącz instalowano hamulec zespolony Knorr`a.

Lokomotywy posiadają instalację elektryczną 24V prądu stałego zasilającą reflektory oraz oświetlenie kabiny maszynisty. Pierwotnie lokomotywy WLs150/WLS180 posiadały dwa reflektory z każdej strony, reflektory na dachu kabiny maszynisty dodano później w związku ze zmianą przepisów.

Malowanie

Fabryczne malowanie lokomotyw typu WLs150/WLs180 było jak w przypadku innych lokomotyw spalinowych, również normalnotorowych zielono-oliwkowe.

Z czasem PKP wprowadziło osobny schemat malowania dla tych lokomotyw, zgodnie z którym nadwozie było ciemnozielone z pomarańczowymi pasami po bokach, które na ścianach czołowych tworzyły kształt litery “V”.

Lyd1-215
Rogowska Lyd1-215 w historycznym schemacie malowania stosowanym na PKP. Fot. Stanisław Schweizer.

Również czołownice malowano na pomarańczowo. Schemat ten był stosowany na prawie wszystkich lokomotywach oznaczonych serią Lyd1, wyjątkiem było kilka egzemplarzy eksploatowanych na Ełckiej Kolei Dojazdowej, które pomalowano na biało z czerwonymi pasami. Zupełnie inne schematy malowania zdarzały się na kolejach przemysłowych. Na kolei Cukrowni Kruszwica gdzie eksploatowano 5 egzemplarzy WLs150 3 były pomalowane w schemat podobny do tego spotykanego na PKP, pozostałe 2 posiadały biały pas zamiast pomarańczowego. Na kolei Cukrowni Tuczno niemal każda z eksploatowanych tam lokomotyw WLs150 posiadała inny schemat malowania: były lokomotywy pomalowane na zielono ale także na czerwono lub jak w przypadku WLs150-7626 granatowo z zółtym pasem i czołownicami.

WLs15-7626 z cukrowni Tuczno
WLs15-7626 z cukrowni Tuczno nr. zakładowy 5 obecnie znajduje się w Rogowie.
Fot. Stanisław Schweizer.

Cukrownia Dobre eksploatowała lokomotywy WLs150 w malowaniu PKP z charakterystycznymi dla wszystkich lokomotyw z tego zakładu białymi trójkątami na bokach ścian czołowych. Na innych kolejach zakładowych bywały i jeszcze inne schematy lecz nie sposób wymienić wszystkich.

Po zawieszeniu przewozów na kolejach wąskotorowych przez PKP i przejęcia kolei przez samorządy nastąpiła zupełna dowolność w dziedzinie malowania taboru. Obecnie wiele lokomotyw WLs150/Wls180 posiada malowanie różniące się od tego z czasów PKP. Na kilku kolejkach lokomotywy te posiadają malowanie zbliżone do schematu PKP lecz w innych odcieniach zielonego i pomarańczowego. Jedna ze znajdujących się w Pleszewie WLs180 została pomalowana na niebiesko przez Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych.

Lyd1-255 (WLs180-023)
Lyd1-255 (WLs180-023) w barwach SKPL w lokomotywowni w Pleszewie.
Fot. Stanisław Schweizer.

Inna WLs180 stacjonująca w Rudach Raciborskich była cała pomalowana na żółto obecnie posiada oryginalne fabryczne malowanie zielono-oliwkowe.

 

Lokomotywy typu WLs150/WLs180 na Kujawach

Z 30 egzemplarzy lokomotyw WLs150, które były eksploatowane na PKP 4 stacjonowały w Krośniewicach. Były to pojazdy serii Lyd1 o numerach 202, 205, 209 i 216. Obecnie w Krośniewicach stacjonuje jedynie Lyd1-209.

Na Krośniewickiej KD była również eksploatowana lokomotywa typu WLs180 oznaczona jako Lyd1-255 obecnie znajdująca się w Pleszewie.

W Krośniewcach lokomotywy serii Lyd1 służyły głównie w pracy manewrowej lub do ściągania uszkodzonych wagonów motorowych, jednak czasem bywało, że stawały na czele pociągów osobowych.

O wiele więcej lokomotyw WLs150 służyło na kolejach cukrowniczych. Własne pojazdy posiadały koleje cukrowni: Brześć Kujawski, Dobre, Gosławice, Kruszwica i Tuczno.

Lyd1-209 Krośniewice
Lyd1-209 podczas manewrów na stacji Krośniewice Miasto. Fot. mysnip.de
WLs150 kampania buraczana
WLs150-? z pociągiem buraczanym relacji Dobre – Stróżewo. Fot. mysnip.de